مبانی
حجتالاسلام و المسلمین محمد عشایری، در مدرسه تابستانه منهاج که در تیرماه 1398 از سوی دبیرخانه مفتاح و با همکاری مدرسه تخصصی فقه امام کاظم(ع) برگزار گردید، مطرح کرد؛
📝 پس از مکتب شیخ انصاری دو اندیشه متفاوت با فرم مختلف به وجود آمد؛ 1- مدرسه فقهی قم به زعامت آیتالله بروجردی و 2- مدرسه فقهی نجف با زعامت آیتالله خویی.
📝 مکتب قم و نجف در دورهای مطرح شد که تفکر مارکسیستی به ویژه نظام اقتصادی آن بر جهان سیطره داشت.
📝 شهید صدر با طرح نظامات اسلامی به ویژه نظام اقتصادی تلاش علمی فراوانی انجام داد. انصاف حکم میکند نظریات ایشان به لحاظ محتوا و روش در کنار دو مکتب قم و نجف مورد بررسی و توجه قرار گیرد.
📝 در کتابهای آموزشی حوزه نباید تنها یک مکتب خاص طرح گردد بلکه باید نظریات مکاتب مختلف فقهی نیز بیان و بررسی شود. برای نمونه کتاب «دروس التمهیدیه» آقای ایروانی در فقه به خوبی مکتب نجف را بررسی میکند.
📝 وقتی روشها در فقه مختلف باشد، خروجی و محصولات نیز متفاوت میشود.
🔻 برخی از ویژگیهای فقهی و اصولی مکتب قم به ویژه مرحوم آیتالله بروجردی؛
1️⃣ اهمیت دادن به بحث اجماع تا جایی که در برخی مواقع روایت را در برابر اجماع کنار میگذارند.
2️⃣ نگاه تاریخی به دانش فقه و مسائل آن.
3️⃣ توجه زیاد به فضا و نحوه صدور روایات.
4️⃣ نسبتشناسی بین روایات ائمه اطهار(ع) و راویان شیعه با راویان و فتاوای اهلسنت.
5️⃣ گسترش منابع رجالی از طریق طبقات در رجال.
6️⃣ توجه گستردهتر به قرآن.
7️⃣ مراجعه اندک به اصول عملیه.
8️⃣ تراکم ظنون
🔻برخی از ویژگیهای فقهی و اصولی مکتب نجف(مرحوم آیتالله خویی و شاگردانش)
1️⃣ بینیازی به تتبع گسترده.
2️⃣ استفاده از روش الگوریتمی و فرمولی.
3️⃣ بیتوجهی به فتاوای قدما.
4️⃣ تعبد به ادله موجود.
5️⃣ اهمیت دادن فراوان به اصول عملیه.
6️⃣ سادگی و قابل آموزش بودن.
📝 مهمترین پرسش کلیدی این است؛ در روششناسی امروزی کدام مکتب(نجف یا قم) در ساختن نظامات فقهی و تمدنسازی اسلامی کارآمدتر است؟